گزارشی از آخرین وضعیت تولید محصولات کشاورزی در ایران

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع‌رسانی تولید ایرانی، در نگاه نخست، تنوع و گونه‌گونی فرصت‌ها برای تولید هر محصولی، امکان ایجاد جایگاه تعیین کنندگی را در بازارهای جهانی و منطقه‌ای دارد و با توجه به افزایش قدرت انعطاف‌پذیری در تولید، امکان هرگونه دسیسه و تحریم بین‌المللی را سلب می‌کند.

با این همه سئوال اینجاست که با وجود چنین ظرفیت‌های چشمگیری، چرا سرمایه‎‌گذاری‌ها در بخش‌های مختلف اقتصادی از جمله کشاورزی در مقایسه با سایر بخش‌ها مانند انرژزی و نفت،‌ آمار کم‌رقمی را نشان می‌دهد و به رغم این پتانسیل بسیار آینده ساز، ایران در معادلات جهانی هنوز به عنوان کشوری تک محصولی و متکی به نفت شناخته می‌شود؟

بررسی و تحلیل برخی آمارها در این زمینه شاید به ایجاد یک بستر مناسب برای درک موقعیت کنونی ایران در تولیدات کشاورزی و مطالعه راه‌ها و چاه‌های توسعه کشاورزی در کشور کمک کند.

میزان تولیدات کشاورزی در کشور

این شاخص در هر کشوری براساس واحد تن(هزار کیلوگرم) محاسبه می‌شود. در بیشتر مقایسه‌هایی که خبرگزاری‌ها یا نهادهای مرتبط انجام می‌دهند وضعیت کنونی تولید در ایران در مقایسه با سال‌های پیش از انقلاب سنجیده می‌شود در صورتی‌که  راهبرد مدیریت آینده‌نگر به‌جای مفایسه با گذشته،‌ نگاه به اهداف آینده را در اولویت قرار می‌دهد و بیش از آن‌که شادمان یا نگران از وضعیت مقایسه با گذشته باشد، نگاه مصمم و برنامه‌ریزی مهندسی شده دست یابی به اهداف آینده را سرلوحه تنظیم مناسبات خود قرار می‌دهد.

بر این اساس شاخص تولید محصولات کشاورزی در سال گذشته(سال 1390) برابر با 107 میلیون تن بوده است که بنابر اهداف معین شده در سند چشم انداز بیست ساله کشور این رقم باید افزون بر 300 میلیون تن باشد.

رسیدن به چنین هدفی نیازمند برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‎گزاری‎های دقیق و زمان‌دار است بنابراین مدیریت این بخش حیاتی از اقتصاد کشور در سال تولید ملی، شاید مهم‌ترین ابزار تحقق اهداف استراتژیک در گفتمان ملی‌سازی تولید باشد.

دامنه رقابت پذیری کشور با برندهای جهانی محصولات کشاورزی

به‌طور کلی محصولات کشاورزی را می‌توان به صورت عمده به غذاها، الیاف، سوخت، مواد اولیه دارو تقسیم نمود.

 آنچه بیش از هر چیز دیگری در ایران با عنوان تولیدات کشاورزی شناخته می‌شود، عموما در گروه غذاها دسته بندی می‌شود در حالی که تولید محصولات کشاورزی گستره وسیع‌تر و با قدرت مانور بیشتری دارد.

روشن است که نیاز بازارهای داخلی و جهانی به تولید برخی از اقلام تولیدات کشاورزی از جمله الیاف و سوخت‌های زیستی، اهمیت توجه به دیگر حوزه‌های کشاورزی را در اقتصادی ملی ایرانی بیشتر مبرهن می‌کند.

با این همه، ایران به عنوان یکی از پر تنوع ترین جغرافیاهای جهان،‌هنوز در میان فهرست کشورهای تولیدکننده محصولات غذایی کشاورزی جایگاه ویژه‌ای ندارد.

غلات و حبوبات

به رغم کاهش تولید جهانی غلات، تولید غلات ایران در سال 2010 با افزایش 3.6 میلیون تنی نسبت به سال قبل از آن مواجه شد و به 19.5 میلیون تن رسید.

گندم مهمترین غله تولیدی در ایران است. تولید گندم ایران در این سال با افزایش قابل توجه نسبت به سال قبل از آن به 13 میلیون تن رسید که 3.2 میلیون تن افزایش را نشان می دهد. بالاترین رقم تولید گندم ایران مربوط به سال 2007 با 15 میلیون تن است.

جدول تولیدکنندگان نخست و دوم غلات و حبوبات در جهان:

 سبزیجات

ایران با داشتن رتبه پنجم تنوع اقلیمی در جهان، تولیدکننده و صادرکننده انواع سبزی و صیفی از قبیل خربزه، هندوانه، بادمجان، هویج، کلم، فلفل، کاهو، خیار، سیب‌زمینی، انواع سیر و سبزیجات است؛ به‌طوریکه در تولید خیار و خربزه در رتبه سوم جهان، در تولید هندوانه در رتبه چهارم قرار داشته و رتبه هفتم تولید گوجه فرنگی در جهان را به خود اختصاص داده است که با صادرات آن به کشورهای همسایه، ‌کشورهای اروپایی و حاشیه خلیج‌فارس سالانه بیش از 110 میلیون دلار ارزآوری برای کشورمان دارد.

حدود چهار هزار هکتار گلخانه‌ سبزی و صیفی در کشور وجود دارد که انواع محصولات از قبیل خیار، گوجه‌فرنگی، فلفل، بادمجان، طالبی، کاهو، لوبیا سبز، ریحان و ... در آن کشت می‌شود.

از این میزان سه هزار و 420 هکتار مخصوص خیار، 126 هکتار تحت کشت گوجه‌فرنگی، 36 هکتار تحت کشت فلفل و 18 هکتار تحت کشت سایر محصولات قرار دارد.

از گلخانه‌های موجود در کشور بیش از 652 هزار تن محصولات سبزی و صیفی برداشت می‌شود که خیار بالاترین میزان تولید را به خود اختصاص داده است و پس از آن گوجه فرنگی و فلفل در رده‌های بعدی قرار دارند.

مناطق عمده تولید محصولات گلخانه‌ای جیرفت و کهنوج، اصفهان، تهران، یزد، سیستان و بلوچستان، سمنان هستند که عمدتا در ماه‌های آذر، دی، بهمن، اسفند، فروردین، اردیبهشت و خرداد به تولید می‌رسند.

کشورمان با داشتن رتبه پنجم تنوع اقلیمی در جهان تولیدکننده و صادرکننده بسیار متنوع انواع و اقسام سبزی و صیفی از قبیل خربزه، هندوانه، بادمجان، هویج، انواع کلم، انواع فلفل، کاهو، خیار، سیب‌زمینی، انواع سیر و انواع سبزیجات است.

به‌طوریکه در تولید خیار و خربزه در رتبه سوم جهان، در تولید هندوانه در رتبه چهارم، در تولید گوجه فرنگی در رتبه هفتم، در تولید سیب‌زمینی و سیر در رتبه سیزدهم جهان و در تولید کاهو در رتبه شانزدهم جهان قرار دارد.

جدول تولیدکنندگان نخست و دوم سبزیجات در جهان:

میوه ها

ایران در تولید میوه در خاورمیانه و شمال آفریقا مقام اول را داراست،‌در سال گذشته بالغ بر 15 میلیون تن میوه تولید شده که در سال‌جاری این رقم به 7/16 میلیون تن خواهد رسید و تا پایان برنامه پنجم نیز به 20 میلیون تن افزایش خواهد یافت.

سرانه تولید میوه در دنیا 80 کیلوگرم است و این رقم در کشور ما به 200 کیلوگرم می رسد. همچنین در سال های مختلف ایران رتبه هشتم تا دهم دنیا را در تولید میوه در اختیار دارد.

ایران با سطح زیر کشت 244 هزار هکتاری خرما در دنیا مقام اول و از نظر تولید نیز با یک میلیون تن در رتبه دوم قرار دارد و سالانه 100 هزار تن از این محصول به خارج از کشور صادر می شود

میزان تولید سرانه میوه در جهان ۸۵ کیلوگرم اما در ایران ۲۰۰ کیلوگرم است با این همه قیمت تمام شده رقبای خارجی و موقعیت آنها در بازار بنحوی است که عملاً کشوری نظیر امریکا با ۳٪جمعیت فعال در بخش کشاورزی توان تولید غذا برای سه قاره را دارد اما ما با حداقل ۲۷٪جمعیت فعال در بخش کشاورزی، بهره‌وری مناسبی نداریم.

باید تأکید کرد که میزان ضایعات میوه در ایران بین ۱۵ تا ۳۲ درصد و همین رقم در بلژیک یک دهم درصد است.

جدول تولیدکنندگان نخست و دوم میوه در جهان:

محصولات دامی و شیلاتی

ميزان توليد شير در ايران از 4540 هزار تن در سال 1374 به حدود 5975 هزار تن در سال 1383 رسيد كه از اين نظر در ميان كشورهاي جنوب غربي آسيا پس از تركيه با 10478 هزار تن توليد قرار مي گيرد. در ساير كشورهاي منتخب جهان كشورهاي روسيه ، آلمان ، فرانسه و چين به ترتيب با 1\31، 28 ، 25 و 5\22ميليون تن توليد در سال 1383 از توليدكنندگان عمده محسوب مي شوند.

  ميزان كل توليد گوشت در ايران در فاصله سال هاي 1374 تا 1383 از حدود 1329 هزار تن به 1613 هزار تن افزايش يافت كه در مقايسه با كشورهاي منطقه آسياي جنوب غربي بيشترين ميزان را داراست . در اين منطقه تركيه با توليد 6\1 ميليون تن گوشت از ديگر توليدكنندگان عمده محسوب مي شود. در بين ساير كشورهاي منتخب جهان چين با توليد 8\70 ميليون تن در سال 1383 در صدر قرار مي گيرد. توليد گوشت مرغ طي اين دوره مورد بررسي رشد مناسبي داشته و از حدود 659 هزار تن به 840 هزار تن افزايش يافته كه از اين حيث همراه با تركيه با توليد 6\954 هزار تن از توليدكنندگان عمده گوشت مرغ است . در بين كشورهاي منتخب جهان چين با 9\13 ميليون تن عملكرد بالاتري را در مقايسه با ساير كشورهاي مورد بررسي در سال 1383 دارا است .

 ميزان توليد تخم مرغ در ايران در فاصله سال هاي 1383 1374 از حدود 466 هزار تن به 585 هزار تن افزايش يافت . در بين كشورهاي منطقه جنوب غربي آسيا، تركيه با 7\791 هزار تن مهم ترين توليدكننده اين محصول به حساب مي آيد. چين نيز با 1\28 ميليون تن توليد، بزرگترين توليدكننده تخم مرغ در بين كشورهاي منتخب مورد بررسي در سال 1383 است .

  محصولات شيلاتي شامل ماهي ، ميگو و ساير آبزيان در ايران ، از 350 هزارتن در سال 1373 به حدود500 هزار تن در سال 1384 رسيده است . در مقايسه با ساير كشورهاي منطقه جنوب غربي آسيا، ايران به همراه تركيه و پاكستان كه توليد آنها در سال 1382 به ترتيب برابر 588 و 577 هزار تن است از توليدكنندگان عمده محسوب مي شوند. چين و امريكا به ترتيب با توليد 7\55 و 3\15 ميليون تن در سال 1383 از توليدكنندگان مهم كشورهاي منتخب هستند.

الیاف

نساجي در ايران سابقه چهار هزار اگر صنعت نساجي را به دو دسته توليد ماشين آلات و خطوط توليد نساجي و توليد كالاي نهايي تقسيم بندي نمائيم ايران در زمينه توليد ماشين الات در حال حاضر توان و جايگاهي در جهان و حتي منطقه ندارد چرا كه توليد ماشين الات نساجي و خطوط توليد در اختيار كشورهايي مانند آلمان ، ايتاليا و فرانسه ... است و در سالهاي اخير نيز به جهت عدم داشتن صرفه اقتصادي در اروپا كم كم در حال انتقال كشور هايي مانند تركيه و چين است.

در حال حاضر ايران در زمينه توليد الياف پنبه داراي مشكلات زيادي است چرا كه كشاورزان براي كاشت اين محصول ارزشمند تمايل چنداني نشان نمي دهند. مهمترين  ويژگي هاي يك پنبه خوب طول الياف ، ظرافت الياف و تميزي الياف است كه پنبه ايران داراي طول الياف نسبتا بلند و ظرافت خوبي است اما به دليل استفاده از روش‌هاي سنتي و غير مكانيزه برداشت غوزه هاي پنبه و مراحل جداكردن الياف از دانه هاي پنبه، الياف پنبه ايرانی شكستگي زياد و طول نامناسبي پیدا می‌کند.

هرچند  دولت هر ساله طرح هايي را جهت اصلاح نژاد پنبه ايراني و نزديك كردن آن به الياف مناسب پروسه نساجي اعلام مي‌كند اما هنوز به دليل عدم وجود عزم جدي در اين زمينه به نتايج اثر بخشي دست نيافته اند. از طرفي عدم حمايت دولت از پنبه كاران آنها نيز كشت ساير اقلام كشاورزي را براي امرار معاش خود مناسب تر مي‌بينند و اين موجب شده تا هر ساله ميزان سطح كشت پنبه در ايران و در نتيجه توليد الياف پنبه كاهش يابد. در ايران مناطقي مانند گرگان و مغان براي كاشت پنيه بسيار مناسب است. 

ين محصول يعني پنبه يك محصول استراتژيك در دنيا محسوب مي شود و اهميت آن به قدري است كه لقب طلاي سفيد را به خود گرفته . امروزه نساجان ايراني پنبه مورد مصرف خود را از ازبكستان كه يكي از بزرگترين و با كيفيت ترين پنبه هاي جهان را كشت و توليد مي كند وارد مي كنند.

از ديگر الياف كه در ايران توليد مي شود پشم است. مرغوب ترين پشم دنيا در استراليا توليد مي شود كه داراي نژاد گوسفندان مرينوس مي باشد و پشم آنها فوق العاده مرغوب و تميز ، ظريف و داراي طول مناسب است اما پشمي كه در ايران توليد مي شود ظرافت بالايي ندارد  اما براي توليد انواع فرش دستباف و كفپوش بسيار مناسب است و درصد بسيار زيادي از 70 هزار تن توليد سالانه پشم در ايران براي بافت 10 ميليون متر مربع فرش پشمي به كار ميرود.

  جدول تولیدکنندگان نخست و دوم الیاف در جهان:  

 چوب:

اصولاً برای تولید تخته لایه و روکش چوبی نیاز به گرده بینه درجه یک و دو است و عموماً کشورهائی که دارای منابع جنگلی غنی و مرغوب باشند، به‌دلیل آنکه دارای مزیت نسبی و رقابتی بیشتر ی در مقایسه با کشورهای دیگر هستند،در زمینه تولید این نوع اوراق چوبی دارای فعالیت را بیشتر دارند و در عوض کشورهائی که جنگل‌ها و منابع چوبی آنها از کیفیت کمتری برخوردار  است،گرایش بیشتری به تولید برخی از انواع پانل های چوبی از قبیل تخته خرده چوب و یا تخته فیبر پیدا می‌کنند، که نیاز به مقطوعات چوبی کم ارزش از قبیل هیزم و کاتین بعنوان مواد اولیه دارد.

در سال‌های اخیر جنگل‌های کشور بعنوان منبع اصلی مواد اولیه صنایع تخته لایه و روکش، تخریب شده و میزان برداشت چوب در آن به شدت کاهش یافته است، به‌طوری‌که میزان برداشت، تقریباً از 2.4 میلیون مترمکعب به 0.98 میلیون مترمکعب تقلیل یافته است. ضمن آنکه بیشترین میزان کاهش در زمینه مقطوعات چوبی مرغوب یعنی گرده بینه های درجه یک و دو بوده است. افزون بر این ممنوعیت واردات گرده بینه با پوست از سوی سازمان حفظ نباتات بعنوان معضل دیگری امکان تامین مواد اولیه را از طریق منابع خارجی نیز بشدت محدود کرده است.

با توجه به موارد فوق در حال حاضر عرصه کار و فعالیت برای صنایع تخته لایه و روکش چوبی بسیار تنگ شده و ادامه فعالیت برای این واحدها بسیار مشکل است. لذا در شرایط موجود افق روشنی بمنظور توسعه این صنعت وجود نداشته و طرح صنعتی مهمی در زمینه صنایع روکش چوبی، تخته چندلایه متصور نیست. اگرچه در بخش آمار دستگاه‌های دولتی مربوط ( وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت جهاد کشاورزی ) اطلاعاتی جهت طرح های نامبرده وجود دارد اما این طرح ها عمدتاً از درصد پیشرفت فیزیکی ناچیزی برخوردار بوده و دارای ساختار کارگاهی هستند..

این صنایع در سالهای اخیر با مشکلات زیادی درخصوص تامین مواد اولیه چوبی مواجه بوده اند زیرا از یک طرف امکان واردات مواد اولیه به‌علت محدودیت‌های سازمان حفظ نباتات میسر نبوده و از طرفی میزان برداشت چوب از جنگل ها بدلایل حفاظتی کاهش یافته است، به‌رغم این تنگناها این صنایع در سال‌های اخیر از رشد تولید قابل توجهی برخوردار بوده و توانسته بخشی از نیاز صنایع مبلمان و مصنوعات چوبی را تامین نماید.

واردات چوب خام

جمع کل واردات چوب آلات خام به کشور در سال 1389 مقدار 487130 تن به ارزش 160626285 دلار بوده است که از نظر مقداری حدود 3.6% نسبت به سال 88 افزایش داشته و از نظر ارزش 1.8% افزایش نشان می دهد. این مطلب نشانگر آن است که قیمت چوب آلت خام وارداتی به کشور کاهش یافته است. از این مقدار واردات 97% به صورت الوار بوده است. ریز واردات انواع چوب آلات خام در این دوره به شرح زیر است:

داروها:

ایران با موقعیت خاص آب و هوایی، بیش از 7500 گونه گیاهی را در خود جای داده است كه دو الی سه برابر پوشش گیاهی تمامی قاره اروپاست و پیش‌بینی می‌شود كه بیش از 750 گونه دارویی در پوشش گیاهی ایران وجود داشته باشد.

 به رغم این توان بالقوه، سطح زیركشت گیاهان دارویی مهم در ایران كمتر از 000/10 هكتار است و از حیث تنوع گونه‌های زیر كشت این رقم به حدود 40 گونه محدود می‌شود، در حالی كه این رقم در كشور چین به حدود 200 گونه می‌رسد. از طرف دیگر تعداد كل داروهای گیاهی ثبت شده در كشور حدود 100 نوع است كه كمتر از 4 درصد داروهای شیمیایی موجود در بازار را تشكیل می‌دهد، در حالی كه این نسبت در كشورهای اروپایی به بیش از 35 درصد می‌رسد.

 گردش مالی گیاهان دارویی در سال 2000 بالغ بر 10 میلیارد دلار و فروش داروهای گیاهی در سال 2002 به حدود 30 میلیارد دلار رسیده است ولی سهم ایران از این تجارت بسیار ناچیز است، به طوری كه مجموع صادرات گیاهان دارویی ایران در سال 1380 حدود 75 میلیون دلار بوده است كه اگر زعفران را از آن مستثنی كنیم حدود 24 میلیون دلار ارزش تمامی اقلام صادراتی گیاهان دارویی بوده است كه این رقم حدود 25/0 درصد تجارت جهانی گیاهان دارویی می‌باشد.

تولید و فرآوری جهانی گیاهان دارویی و معطر در حال حاضر همچنان در اروپا و به خصوص فرانسه و تعدادی از كشورهای آسیایی متمركز است، دیگر مناطق عمده تولیدكننده، كشورهای یوگسلاوی، بلغارستان، آلمان و مجارستان هستند و این در حالی‌است كه بیشترین درصد گیاهان دارویی از طریق كشور آلمان مبادله می‌شود. تولید و فرآوری گیاهان دارویی و ادویه‌ای به تدریج به سمت بازار بزرگ تجارت آمریكای شمالی منتقل می‌شود، به طوری كه در 5 سال گذشته، كانادا یكی از صادركنندگان عمده اسانس اسپرمینت بوده است . پیش‌بینی می‌شود كه با رشد بازار گیاهان دارویی تا سطح حداقل 30 میلیارد دلار، تجارت داروهای گیاهی تا سال 2013 به 300 میلیارد دلار برسد.

سوخت‌های زیستی:

در حدود 100 سال آينده نفت و گاز دنيا به پايان مي‌رسد اما ذغال سنگ تا هزار سال ديگر هم وجود دارد بنابراين مساله مهم در اين ميان حفظ محيط زيست و عمل كردن به تعهدات زيست محيطي ماست كه بايد با جديت زيادي دنبال شود.

امروزه از ذرت ، چغندر و غيره الكل و يا سوخت هاي زيستي ( بايوديزل ) تهيه مي شود كه معمولا تمام اين سوخت ها از منابع خوراكي تهيه مي شوند.

کشور ما ایران، به جهت اینکه دارای اراضی غالبا نیمه خشک و خشک، منابع آبی محدودو همچنین بالا بودن نرخ تورم در محصولات غذایی است ظاهرا در شرایط مساعدی به سرنمی‌برد. درست است که ایران جزء 3 کشور برترتولیدکننده انرژ ی‌های فسیلی در دنیا به حساب می‌آید و نقش تعیین کننده  ایران در این زمینه بر کسی پوشیده نیست اما این منابع تنها تا چند دهه دیگر می‌تواند نیازهای اساسی اقتصادی کشور را تامین کند و توجه به انرژی‌های نوین مانند سوخت‌های زیستی کمتر از توجه به نیروی هسته‌ای نیست وباید برای آن بسترهای لازم‌ را مهیا کرد.

برای نمونه سرانه مصرف میوه و سبزی در تهران در حالی 4 میلیون تن در سال می‌باشد که در حدود 4/ 1 میلیون تن ضایعات است و از این پتانسیل می‌توان برای تولید سوخت‌های زیستی استفاده کرد.

در صورت حمایت کافی و مناسب دولت از فعالان و پژوهشگاه‌های سوخت پاک و زیستی در کشور، امکان تأمین بیش از 20 درصد نیاز سوختی در داخل فراهم است.

نقاط قوت بخش كشاورزي در ايران

    مهمترين نقاط قوت بخش كشاورزي و منابع طبيعي شامل اقليم هاي آب و هوايي متنوع ، منابع ژنتيكي متنوع گياهي ، دامي و آبزيان ، منابع پايه توليد مناسب (آب و خاك )، ظرفيت هاي صادراتي و امكانات پژوهشي و خدماتي است . اين عوامل سب شده است به رغم برخي كمبودها آن بخش علاوه بر تامين بخش عمده يي از نيازهاي غذايي ، سهم قابل توجهي را در تامين اشتغال و صادرات غيرنفتي كشور ايفا كند.

    مقايسه وضعيت توليد محصولات عمده زراعي ايران با ساير كشورها نشان مي دهد امكان بهبود عملكرد در واحد سطح و در نتيجه افزايش توليد و دستيابي به اهداف خودكفايي در محصولات اساسي وجود دارد. در خصوص محصولات باغي نيز با توجه به مزيت هاي موجود در كشور، در اغلب موارد شاهد عملكرد در واحد سح مناسب و بالاتر از ميانگين جهاني بوده ايم بطوري كه ايران از توليدكنندگان عمده اين محصولات در دنيا محسوب مي شود.

    همچنين ظرفيت هاي مناسب و امكانات طبيعي و سرمايه گذاري هاي صورت گرفته سبب شده است ايران وضعيت قابل قبولي در توليدات محصولات دامي و شيلاتي مانند شير، گوشت و تخم مرغ ايفا كند. هرچند با توجه به اهداف توسعه بخش كشاورزي و منابع طبيعي ضروري است تمهيدهاي لازم براي دستيابي به حد مناسب مصرف سرانه پروتيين دامي اتخاذ شود. مقايسه شاخصهاي زيربنايي بخش كشاورزي نشان مي دهد اراضي آبي در ايران همانند ساير كشورهاي جنوب غربي آسيا در مقايسه با ساير كشورهاي منتخب جهان بسيار بالاتر است . با اين حال با توجه به وضعيت بارندگي در ايران تداوم روند توسعه اراضي زير كشت آبي با استفاده از عمليات تجهيز ونوسازي و به كارگيري روش هاي نوين آبياري نقش مهمي در بهبود بازده آبياري و افزايش توليد خواهد داشت . بهبود مكانيزاسيون و به كارگيري تجهيزات و فناوري هاي نوين نيز تاثير مثبتي در زمينه مدرنيزاسيون بخش كشاورزي و ارتقاي بهره وري عوامل توليد دارد.

گزارش از شایان ربیعی

پایان پیام/